Ngày mặc vest đi làm, tối ngồi cọ vỉ nướng: Lựa chọn phản ánh thực tế khắc nghiệt "lương không đủ sống"

Tan làm lúc 5h chiều nhưng không về nhà, tiếp tục đi giao đồ ăn, làm nhân viên phục vụ quán cà phê hay thậm chí là ngồi cọ vỉ nướng cho các nhà hàng đến tận nửa đêm. Đó là lựa chọn và tình hình chung của không ít dân văn phòng ở châu Á.

Việc tan sở là bắt đầu giờ nghỉ ngơi dường như không còn tồn tại. Trong bối cảnh tiền lương tăng chậm hơn chi phí sinh hoạt, ngày càng nhiều người chủ động tìm thêm các công việc tay chân ngoài giờ hành chính để kiếm thêm thu nhập.

Xu hướng chung: Chọn việc lao động tay chân thay vì tiếp tục lao động trí óc để kiếm thêm thu nhập

Sau khi tan làm vào lúc 5h chiều, Kim (30 tuổi) - Nhân viên văn phòng sống tại Seoul (Hàn Quốc), đi thẳng đến một quán cà phê để làm thêm ca tối. Công việc của Kim không hề nhẹ nhàng: pha chế đồ uống, dọn dẹp và vệ sinh quán trước khi đóng cửa. Mỗi tháng anh kiếm thêm được 200.000 Won (khoảng 3,8 triệu đồng) từ công việc này. Bên cạnh đó, Kim còn nhận cả việc viết đánh giá sản phẩm trực tuyến và kiếm thêm khoảng 150.000 Won mỗi tháng (khoảng 2,9 triệu đồng). Như vậy ngoài lương văn phòng, Kim còn có khoản thu nhập 350.000 Won (khoảng 6,7 triệu đồng) từ 2 công việc phụ.

Kwak (33 tuổi) cũng có lựa chọn tương tự: Dành tối thứ Sáu và thứ Bảy hàng tuần để làm thêm tại một nhà hàng thịt nướng. Trong 3 tiếng mỗi ca làm việc, nhiệm vụ chính của anh là ngồi cọ vỉ nướng vào những khung giờ đông khách nhất.

Không chỉ những người trẻ độc thân, áp lực kiếm thêm thu nhập còn xuất hiện ở cả những người đã có gia đình. Lee (42 tuổi) bắt đầu chạy giao đồ ăn sau giờ làm từ đầu năm nay. Mỗi giờ anh kiếm khoảng 10.000 Won (khoảng 190.000 đồng), tương đương mức lương tối thiểu tại Hàn Quốc. Người đàn ông này chia sẻ rằng mỗi tối ra đường giao hàng, anh chỉ nghĩ đơn giản số tiền kiếm được cũng đủ mua tã cho con hoặc bù vào một khoản chi cần thiết trong gia đình.

Những câu chuyện của Lee, Kwak hay Kim đều đang phản ánh một xu hướng ngày càng phổ biến: Dân văn phòng sẵn sàng và thậm chí là ưu tiên chọn các công việc tay chân để kiếm thêm thu nhập. Sau một ngày ngồi trước máy tính, việc tiếp tục lao động trí óc vào buổi tối gần như không còn khả thi, đơn giản vì đầu óc đã quá tải.

Một khảo sát do nền tảng việc làm Alba Heaven thực hiện với 395 nhân viên văn phòng tại Hàn Quốc cho thấy 73,4% người được hỏi đã tìm kiếm việc làm thêm trong vòng một năm qua. Điều đáng chú ý là xu hướng này không chỉ phổ biến ở nhóm tuổi 20 hay 30 mà còn lan sang cả lao động trung niên. Nhóm từ 40 tuổi ghi nhận tỷ lệ tìm việc làm thêm cao nhất, lên tới 80%, tiếp theo là nhóm 30 tuổi với 73%, nhóm 20 tuổi đạt 69% và nhóm từ 50 tuổi trở lên là 67%.

Các công việc được lựa chọn nhiều nhất đều thuộc nhóm lao động trực tiếp. Ngành dịch vụ ăn uống như nhà hàng, quán ăn và quán nhậu chiếm tỷ lệ lớn nhất với 32%. Tiếp theo là các công việc dịch vụ như bán hàng, phục vụ, hỗ trợ bếp hay quản lý cửa hàng với 28%, còn các công việc trong lĩnh vực sản xuất, xây dựng và lao động phổ thông chiếm khoảng 20%. Đáng chú ý, khoảng 1/5 số người làm thêm cho biết họ đang cùng lúc duy trì ba công việc, bao gồm cả công việc chính.

Xu hướng tương tự cũng đang diễn ra tại Trung Quốc. Bao Zhang (30 tuổi) hiện đang là nhân viên thử nghiệm phần mềm. Buổi tối, thay vì về nhà nghỉ ngơi, anh tiếp tục làm tài xế taxi công nghệ tại Bắc Kinh (Trung Quốc). Hàng tháng, sau khi trừ chi phí thuê xe và sạc điện, thu nhập từ công việc phụ này còn khoảng 6.000 NDT/tháng (khoảng 21,9 triệu đồng).

Ranh giới giữa “lao động trí óc” và “lao động phổ thông” ngày càng thu hẹp

Theo Trung tâm Nghiên cứu Các hình thức việc làm mới của Trung Quốc, số người làm việc linh hoạt, tức không có hợp đồng lao động toàn thời gian cố định, được ước tính tăng từ 280 triệu người năm 2025 lên khoảng 320 triệu người trong năm nay, tương đương khoảng 44% lực lượng lao động cả nước. Nếu trước đây nền kinh tế việc làm tự do chủ yếu thu hút lao động phổ thông, thì hiện nay ngày càng nhiều nhân viên văn phòng và người có bằng đại học tham gia.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của nền kinh tế việc làm tự do cũng đặt ra những lo ngại dài hạn. Phần lớn lao động làm việc tự do không tham gia đầy đủ các chương trình bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế hay hưu trí. Một báo cáo của Chính phủ Trung Quốc công bố cuối năm 2025 cho thấy đến cuối năm 2024 chỉ có khoảng 70,6 triệu lao động làm việc tự do tham gia hệ thống hưu trí dành cho người lao động thành thị, thấp hơn rất nhiều so với tổng số người đang làm việc theo mô hình này.

Với nhiều người, ưu tiên lớn nhất hiện nay vẫn là giải quyết áp lực tài chính trước mắt. Một lao động vệ sinh ngoài 50 tuổi tại Bắc Kinh (Trung Quốc) cho biết sau khi hoàn thành công việc chính, ông vẫn giao đồ ăn đến 10 giờ tối để kiếm thêm 40-100 NDT mỗi ngày (khoảng 146.000-365.000 đồng). Ông nhận thấy số lượng tài xế và người giao hàng ngày càng đông khiến thu nhập trên mỗi đơn giảm xuống, nhưng ở độ tuổi của mình, lựa chọn nghề nghiệp gần như không còn nhiều.

Từ Seoul đến Bắc Kinh, xu hướng làm thêm sau giờ hành chính cho thấy người lao động ngày càng linh hoạt trong cách thích ứng với những biến động của thị trường. Khi một công việc chính chưa đáp ứng được kỳ vọng về thu nhập, việc tận dụng thời gian ngoài giờ để tạo thêm nguồn thu đang trở thành lựa chọn thực tế của nhiều nhân viên văn phòng, giúp họ chủ động hơn trong việc cân đối tài chính và theo đuổi các mục tiêu cá nhân.

(Nguồn: Reuters, The Chosun Daily)