Vụ sinh viên y livestream phản cảm: Không thể chỉ đổ lỗi cho "điểm chuẩn thấp, học phí cao"

Vụ việc hai nữ sinh viên y khoa thực tập livestream tại bệnh viện, buông lời chửi thề và dọa "tiêm thuốc độc" người khác khiến dư luận phẫn nộ. Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, giảng viên cao cấp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Trường Đại học Y Dược TP.HCM , đây không đơn thuần là hành vi lệch chuẩn của một cá nhân.

Đằng sau đoạn clip chỉ vài phút có thể phản ánh những khoảng trống trong đào tạo y khoa, từ khâu tuyển sinh, giáo dục y đức cho đến cách chuẩn bị sinh viên trước khi tiếp xúc với người bệnh.

Một clip phản cảm nhưng gióng lên nhiều hồi chuông

Chỉ trong chưa đầy 24 giờ, hai đoạn clip của các sinh viên ngành y đã khiến mạng xã hội dậy sóng.

Một vụ việc là hai nữ sinh mặc trang phục nhân viên y tế (được xác định là sinh viên trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đang thực tập tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang) ngồi ngay tại quầy tiếp đón của bệnh viện, livestream trên TikTok, chửi thề và buông lời dọa "tiêm thuốc độc" với người xem.

Chưa kịp lắng xuống, dư luận tiếp tục bức xúc trước một clip khác khi một nữ sinh ngành y khác dọa "trả đũa" bệnh nhân bằng cách "xếp giường vào góc" hoặc "cố tình lấy trật ven 3 lần".

Nếu chỉ nhìn ở góc độ vi phạm đạo đức cá nhân, đây có thể chỉ là câu chuyện xử lý kỷ luật một vài sinh viên. Nhưng theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, điều đáng bàn hơn là vì sao những phát ngôn như vậy lại có thể xuất hiện ở những người đang được đào tạo để trở thành bác sĩ.

"Không thể chỉ đổ lỗi cho điểm đầu vào"

Sau vụ việc, nhiều ý kiến cho rằng nguyên nhân đến từ việc mở rộng đào tạo y khoa, khiến điểm chuẩn đầu vào của một số trường thấp hơn trước, việc xét tuyển cũng lỏng lẻo hơn.

Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, không nên nhìn nhận vấn đề theo cách đơn giản như vậy. Có ít nhất ba nguyên nhân có thể dẫn đến những hành vi phản cảm như vừa qua.

Thứ nhất là trách nhiệm của cơ sở đào tạo - tức trường đại học nơi sinh viên theo học - khi chưa chuẩn bị đầy đủ cho sinh viên trước khi đưa các em đến môi trường bệnh viện. Theo ông, trước khi tiếp xúc với người bệnh, sinh viên cần được huấn luyện về giao tiếp, ứng xử và chuẩn mực nghề nghiệp, thay vì chỉ học kiến thức chuyên môn.

"Tôi không biết nhà trường đã dạy các em như thế nào để các em lại có những ứng xử sai như vậy. Việc học tập trong nhà trường không chỉ là kiến thức mà còn phải được học cách ăn nói, giao tiếp, được huấn luyện những kỹ năng cơ bản trước khi bước vào môi trường bệnh viện", PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng chia sẻ.

Nguyên nhân thứ hai là động cơ học tập của người học chưa thực sự đúng đắn. Theo ông, có những sinh viên học giỏi nhưng chưa hiểu rõ vì sao mình chọn ngành y và ý nghĩa của nghề nghiệp, dẫn đến cách hành xử thiếu chuẩn mực.

Yếu tố cuối cùng là môi trường đào tạo. Theo chuyên gia, ở những cơ sở có điểm chuẩn đầu vào thấp hơn và học phí cao, một bộ phận sinh viên có thể hình thành tâm lý rằng việc được học phụ thuộc nhiều vào khả năng chi trả hơn là nỗ lực cá nhân. Điều này phần nào ảnh hưởng đến tính tự giác và thái độ đối với nghề nghiệp. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây chỉ là một yếu tố tác động chứ không phải nguyên nhân duy nhất.

Lỗ hổng lớn nhất của đào tạo y khoa không nằm ở kiến thức

Điều đáng lo ngại nhất hiện nay không phải là sinh viên thiếu kiến thức chuyên môn.

"Bản thân tôi ngày xưa đi học trường y rất sợ và rất cẩn trọng. Khi đó luôn có suy nghĩ rằng thi vào trường y rất khó, được học ở trường y là một niềm tự hào. Nếu lỡ có sai sót gì đến mức bị đuổi học thì rất đáng sợ, vì vậy ai cũng ý thức trong học tập và giao tiếp. Nhưng tôi thấy hiện nay, nhiều em đang thiếu đi sự cẩn trọng ấy", PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng nói.

Hiện nay, chương trình đào tạo y khoa hiện nay vẫn còn những khoảng trống trong việc rèn luyện tư duy phản biện và giáo dục đạo đức nghề nghiệp một cách thực chất.

"Nhiều em học thuộc lòng rất tốt nhưng chưa được rèn luyện cách suy nghĩ, biết tự đánh giá bản thân. Trong khi đó, việc giáo dục về y đức đôi khi chưa đủ chiều sâu, khiến một số sinh viên chỉ quan tâm sau này sẽ làm nghề gì, kiếm được bao nhiêu tiền hơn là trách nhiệm đối với người bệnh" , ông nhận định.

Những hạn chế này có thể xuất hiện ở cả trường công lẫn trường tư. Tuy nhiên, tại một số cơ sở đào tạo không có nhiều kinh nghiệm hoặc thế mạnh về đào tạo y khoa, những khoảng trống trong giáo dục nghề nghiệp có thể bộc lộ rõ hơn.

Ông cho rằng khi sinh viên được rèn luyện tư duy phản biện, các em sẽ có khả năng tự nhận thức đâu là hành vi phù hợp, đâu là giới hạn nghề nghiệp và biết tự điều chỉnh trước khi gây ra những hậu quả đáng tiếc.

Để đào tạo được một thế hệ bác sĩ vừa giỏi chuyên môn vừa vững y đức, cần đồng thời thực hiện hai giải pháp.

Thứ nhất , đầu vào phải được sàng lọc phù hợp. Năng lực học tập tốt không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức mà còn hạn chế tình trạng học vẹt, tạo nền tảng để phát triển tư duy, tinh thần tự học và niềm tự hào với nghề.

Thứ hai , quá trình đào tạo phải toàn diện hơn, chú trọng rèn luyện tư duy phản biện, khả năng tự đánh giá, học tập suốt đời và xây dựng đạo đức nghề nghiệp song song với kiến thức chuyên môn.

Y đức không thể chỉ trông chờ vào nhà trường

Một điểm đáng chú ý là dù cho rằng "một bác sĩ có thể được đào tạo giỏi về chuyên môn nhưng nếu thiếu y đức thì vẫn là một thất bại của quá trình đào tạo", PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng không xem đây hoàn toàn là thất bại của riêng nhà trường.

Theo ông, việc hình thành một bác sĩ vừa giỏi chuyên môn vừa có y đức là kết quả của cả quá trình tác động từ gia đình, nhà trường và xã hội.

Nếu xã hội đề cao đồng tiền, sự nổi tiếng trên mạng xã hội hay những giá trị lệch chuẩn, sinh viên rất dễ bị cuốn theo. Ngược lại, nếu nhà trường buông lỏng giáo dục nghề nghiệp thì khoảng trống ấy sẽ càng lớn hơn.

Điều khiến nhiều người lo lắng hơn cả là niềm tin của bệnh nhân đối với những người sẽ trở thành bác sĩ trong tương lai.

Một lời nói đùa về "tiêm thuốc độc" có thể chỉ là nội dung nhằm câu tương tác trên TikTok trong suy nghĩ của người phát ngôn. Nhưng với người bệnh, đó lại là sự đổ vỡ của cảm giác an toàn khi bước chân vào bệnh viện.

Có lẽ vì thế, vụ việc lần này không chỉ đặt ra câu hỏi về việc xử lý một vài sinh viên vi phạm, mà còn buộc các cơ sở đào tạo phải nhìn lại toàn bộ quy trình: từ tuyển sinh, sàng lọc động cơ học tập, giáo dục y đức đến cách chuẩn bị sinh viên trước khi khoác lên mình chiếc áo blouse trắng.

Sự việc gây xôn xao trên mạng xã hội cũng là lời nhắc nhở đối với các bệnh viện trong việc quản lý sinh viên thực hành. Bên cạnh vai trò đào tạo của nhà trường, các cơ sở y tế cần xây dựng quy định chặt chẽ hơn về việc giám sát người học trong suốt quá trình thực tập, đặc biệt là kiểm soát việc quay phim, chụp ảnh, sử dụng mạng xã hội trong khuôn viên bệnh viện nhằm bảo vệ quyền riêng tư, sự an toàn và danh dự của người bệnh. Chỉ khi nhà trường và bệnh viện cùng siết chặt trách nhiệm trong đào tạo và giám sát, niềm tin của người dân đối với đội ngũ bác sĩ tương lai mới có thể được gìn giữ.